thu vien kon tum
sự kiện

VỀ XÃ NHÀ SÀN

- Người đăng bài viết: Thư Viện tỉnh
VỀ XÃ  NHÀ SÀN

VỀ XÃ NHÀ SÀN

Nằm ở độ cao trên 1000 m so với mực nước biển, tiết trời mát dịu, cây cối xanh tươi, hoa lá nở bốn mùa, vùng Đông Trường Sơn – Kon Plông không chỉ được biết đến với khung cảnh thần tiên như thật như mơ mà nơi đây còn có những con người hồn hậu, mến khách, nghĩa tình lưu giữ được những nét đẹp văn hóa truyền thống. Và rồi, ai đã một lần lên đây, trong màn sương giăng giăng mờ ảo, sẽ không gì thú vị bằng khi được thưởng thức món gà, cá tầm nướng bên bếp lửa nhà sàn với ly rượu vang sim sóng sánh của vùng đất này. Dù cuộc sống ngày càng hiện đại, đường sá thuận lợi, xe cộ chở vật liệu vào đến tận ngõ... nhưng, người H’rê ở xã Pờ Ê, huyện Kon Plông vẫn giữ nếp nhà sàn từ đời này qua đời khác như giữ hồn riêng cho dân tộc.
Chúng tôi đến Pờ Ê cũng là lúc cơn mưa nặng hạt nhường chỗ cho những hạt nắng mỏng manh. Không còn cảm giác ẩm ướt quanh khu rừng già, bên cánh đồng như thảm lụa vàng nối tiếp nhau trải dài, những ngôi nhà sàn ẩn hiện dưới chân đồi tạo nên khung cảnh thật trù phú, yên bình. Thong dong dẫn chúng tôi vào các hộ dân trong xã, anh A Sắp – Phó Chủ tịch UBND xã Pờ Ê tự hào: “Xã có gần 97% là người H’rê, tất cả đều làm và ở bằng nhà sàn. Hết lớp này đến lớp khác, đứa bé H’rê vừa lọt lòng mẹ đã nằm trên nhà sàn và lớn lên cũng từ nếp nhà sàn”.
Trên con đường bê tông thẳng tắp vào tận các thôn, làng, chúng tôi ghé vào nhà anh A Du ở thôn Vi Ktàu. Anh Sắp cho biết, nhà anh Du mới làm trong năm nay và vẫn giữ nguyên nếp theo đúng kiểu truyền thống của người H’rê. Đó là ngôi nhà sàn khá to, mặt sàn cao hơn mặt đất trung bình 1m để đề phòng thú dữ (theo ngày xưa), vách dựng nghiêng phía trên ra ngoài hướng ánh nắng mặt trời, hai đầu mái hơi thoải dốc và mỗi đầu nhà sàn đều có một khoảng không gian ngăn cách với trong nhà…
Trong căn nhà sàn rộng 5m, dài 11m  còn thơm mùi gỗ mới, anh Du hồ hởi, nồng nhiệt đón khách. Bên bếp lửa bập bùng, chúng tôi hỏi: “Anh còn trẻ vậy, đường sá thuận tiện sao không làm nhà xây bằng gạch, xi măng mà làm theo nhà sàn?”. Nét mặt đôn hậu, anh Du cười hiền rồi trả lời: “Cả làng mình đều ở nhà sàn mà, với lại mình cũng thích ở nhà sàn hơn”.
Xung quanh mỗi nhà nơi đây, vườn tược được rào cẩn thận, trâu bò, heo, gà đều có chuồng trại, nhốt hợp vệ sinh. Mắt thấy tai nghe, chúng tôi hiểu được sự cố gắng trong việc thay đổi cách nghĩ, cách làm của bà con nơi đây để cuộc sống ngày một ấm no hơn. Thế nhưng, dù cuộc sống thay áo mới, tất cả người dân nơi đây vẫn giữ nếp ở nhà sàn như giữ hồn riêng của dân tộc mình. Vì là hồn riêng nên dù là nhà đại đoàn kết hay nhà tình thương, người dân nơi đây chỉ chấp nhận và đồng ý làm khi đó là nhà sàn. Như  anh A Phái ở làng Vi K Tàu, khi được hỗ trợ 30 triệu để xây dựng nhà Đại đoàn kết, anh cũng xin được phép làm nhà sàn. “Từ nhỏ mình quen ở nhà sàn rồi, có khổ hay giàu mình cũng chỉ muốn ở nhà sàn thôi” – anh Phái bộc bạch.
Tùy theo điều kiện mà kích thước của từng nhà khác nhau, có nhà to, dài nhưng cũng có nhỏ, hẹp. Tuy nhiên, về kết cấu và hình dáng cơ bản đều giống nhau. Vách nhà được làm bằng gỗ dẻ, gỗ tạp, trong nhà được chia thành từng gian nhưng không ngăn vách. Đặc biệt, ở giữa mỗi nhà đều có một cái cối giã gạo được đặt cố định và một “Cột thiêng”… Bà Y Khai ở thôn Vi K Tàu cho hay: Ngày xưa, mọi người hay lợp bằng lá tranh nhưng nay lợp bằng ngói hoặc tôn. Nhưng dù làm gì, theo phong tục, giữa nhà sàn phải đặt cái cối giã gạo. Và ngay khi làm nhà xong, việc đầu tiên mà nhà nào cũng làm là chọn nơi đặt cột thiêng. Cột thiêng không quy định nơi đặt, tùy chủ nhà nhưng khi đã chọn để ở đâu thì phải để nguyên tại vị trí đó, không được xê dịch.
Nếu như những nơi khác khi vào nhà sẽ được tiếp đón trên bàn, ghế thì ở đây, chỉ cần bước vào nhà, chúng tôi liền được gia chủ dẫn đến ngồi trò chuyện bên bếp lửa. Tiết trời vùng cao pha chút gió, chút ẩm ướt nên dù mặc 2-3 lớp áo vẫn không thoát khỏi cảm giác se lạnh. Ấy vậy mà chỉ chốc lát ngồi bên bếp lửa bập bùng trong ngôi nhà kín gió, cả cơ thể như được sưởi ấm. “Nhà sàn mùa hè thì mát còn mùa đông thì ấm. Tuy vậy trong nhà phải có bếp củi (bếp đâu cửa đó). Khi mùa đông đến, sáng cũng như tối, lúc nào bếp lửa cũng đỏ rực, sưởi ấm cho cả ngôi nhà”-  ông Đinh Thái ở thôn Vi K Oa cho hay. Điều ông Thái nói đã giải thích được vì sao nhà nào cũng có một vài chái củi đầy ắp. Khí hậu nơi đây khá lạnh, người dân phải trữ củi không chỉ để nấu nướng mà còn để sưởi ấm khi mùa đông về.
Theo lời bà con, nhà sàn được làm rất nhanh chỉ mất không đến 10 ngày nhưng lại rất bền. Như căn nhà của ông A The ở làng Vi K Lăng 2, hơn 10 năm chống chọi lại với những trận mưa rừng, gió bấc nhưng vẫn rất bền và chắc. Căn nhà dài, rộng, không vách ngăn với 3 thế hệ cùng chung sống nhưng rất lề lối. Không riêng gì nhà ông A The, ở đây, dù một gia đình đông người, nhiều thế hệ với các lứa tuổi khác nhau nhưng sống rất hòa thuận, chan hòa. Mỗi nhà đều có những quy tắc, lề lối riêng để quản lý, giữ trật tự, khuôn phép trong gia đình.
“Mọi người ai cũng làm nhà sàn thì lấy gỗ ở đâu? Liệu có ảnh hưởng đến rừng hay không?” – chúng tôi hỏi. Anh Sắp không phân vân mà giải thích ngay: “Giữ gìn truyền thống phải đi đôi với giữ rừng chứ. Đâu phải làm nhà sàn mà tự ý vào rừng lấy gỗ được đâu”. Anh cho biết, xã khuyến khích các hộ giữ nhà sàn truyền thống; tuy nhiên, không vì thế mà được tự ý chặt phá rừng. Mỗi hộ trước khi làm nhà phải báo và làm đơn đăng kí, xin xẻ gỗ làm nhà, thôn sẽ xác nhận và đưa lên xã. Trong tờ đơn, chủ hộ phải dự kiến được số lượng gỗ sẽ làm và viết lời cam kết, nếu có hành vi lạm dụng hoặc mua bán gỗ trái phép sẽ bị phạt theo quy định của pháp luật. “Từ trước đến nay người dân nơi đây rất có ý thức giữ rừng. Đa số gỗ làm nhà chỉ là gỗ tạp nhưng họ cũng chỉ lấy vừa đủ làm chứ chưa có trường hợp nào lạm dụng việc làm nhà mà lấy gỗ trái phép” – anh Sắp cho hay.
Trời bắt đầu lạnh, khói bếp la đà trên những nóc nhà sàn đem đến cảm giác bình yên, ấm áp. Mỗi gia đình lại quây quần bên bếp lửa, cùng uống những chén chè xanh đặc quánh thơm hương vị núi rừng; cùng nấu nồi cơm gạo đỏ, chia sẻ với nhau những buồn vui… 
Tác giả bài viết: Nam Tiến
Nguồn tin: Tạp chí Văn hóa - Thể thao & Du lịch tỉnh Kon Tum số 92
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

 

Giới thiệu Kon Tum

Thăm dò ý kiến

Bạn cần gì ở Thư viện?

Tài liệu hoàn toàn mới.

Tài liệu đa dạng, sử dụng miễn phí.

Sử dụng các dịch vụ và tiện ích miễn phí

Tất cả các ý kiến trên




Thống kê

  • Đang truy cập: 6
  • Khách viếng thăm: 5
  • Máy chủ tìm kiếm: 1
  • Hôm nay: 1625
  • Tháng hiện tại: 2669
  • Tổng lượt truy cập: 919170

Kết nối Kon Tum

Trang nhất   Giới thiệu   Tin Tức   Đăng nhập thành viên   Bạn đọc góp ý