thu vien kon tum
sự kiện

SÔNG ĐĂK BLA QUA TRANG SÁCH CŨ

- Người đăng bài viết: Thư Viện tỉnh
SÔNG ĐĂK BLA QUA TRANG SÁCH CŨ

SÔNG ĐĂK BLA QUA TRANG SÁCH CŨ

Sông Đăk Bla có vị trí đặc biệt trong quá trình hình thành và phát triển mọi mặt đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội trên mảnh đất Kon Tum nói chung, vùng đô thị Kon Tum nói riêng. Nó tạo nên một “đồng bằng trên núi cao” trù phú dọc theo lưu vực cho cư dân tại chỗ. Nó tạo nên một cảnh quan thiên nhiên đặc biệt cho vùng đô thị Kon Tum so với toàn khu vực Tây Nguyên. Thậm chí nó còn… “tạo” quanh mình nhiều truyền thuyết, huyền thoại mang đầy tính nhân văn cao đẹp… Nó còn là nguồn cảm xúc cho bao nhiêu sáng tác văn học, nghệ thuật và báo chí nữa.
Tuy nhiên, để biết rõ ngọn nguồn về sông Đăk Bla, ắt hẳn lâu nay ít người được biết. Trong khi chờ đợi những kết quả điều nghiên từ các nhà địa dư, địa chí, địa lý, chúng ta thử lần tìm hiểu từ vài trang sách cũ viết về con sông rừng yêu quý của quê hương.
Có lẽ những dòng sớm nhất có nói đến sông Đăk Bla là trong hồi ký “Dân làng Hồ” (Les sauvages Bahnar) của LM Dourisboure (được viết từ 1865 đến 1870) xuất bản năm 1929 (lược trích): “Khi đi đến Kon Kơ Xâm, chúng tôi đã gặp một con sông mà chúng tôi đã từng nghe nói đến rất nhiều. Đó là sông Đăk Bla chảy từ bắc xuống nam và đến Kon Kơ Xâm thì dòng sông đột ngột đổi hướng rẽ về hướng tây… Đã từ lâu, Đức Cha Cuénot nghe nói về một con sông chảy qua vùng dân tộc Ba-na… Bởi thế, trong những lá thư sau cùng mà chúng tôi nhận được, có viết như sau: “Khi các Cha đến chỗ cách Kơ Lang một vài ngày đường về hướng tây, nếu các Cha gặp được con sông mà người ta đã cho tôi biết thì chắc chắn các Cha sẽ tìm thấy được vùng đồng bằng nào đó ở hai bên bờ sông; các Cha hãy cắm lều ở đó và hãy biết rằng các Cha đang ở trong vườn nho được giao phó cho các Cha chăm sóc… Bởi thế lúc nhìn thấy dòng sông Đăk Bla, chúng tôi tìm được niềm an ủi lớn lao mà quên đi bao vất vả nhọc nhằn…””.
Những dòng thoáng nói qua về sông Đăk Bla trên đây đủ cho thấy sự “đặc biệt lưu ý” của con sông rừng này như thế nào. Mãi đến gần nửa thế kỷ sau, sách “Rừng người Thượng” (Les Jungles Moi) của nhà thám hiểm Henri Maitre (xuất bản năm 1912) mới có những ghi chép cụ thể về sông Đăk Bla (có chú thích thêm ở những chỗ đã biết được tên gọi thông dụng hiện nay, chỗ chưa biết vẫn để theo nguyên văn): “Sông Sê San được hợp thành từ hai nhánh chính: nhánh Pekô (Pô Kô – NV) ở phía tây và nhánh Bla (Đăk Bla – NV). Sông Bla – nhánh phía đông – cũng được hợp thành từ nhiều sông: Sông Sengèh (Đăk Sơ-nghé – NV) ở giữa, sông D. Penè (Đăk Pơ-ne – NV) ở phía đông và sông D. Akoeuy (Đăk Kôi – NV) ở phía tây. Sengèh là dòng chính, các nguồn của nó nằm trong một vùng cực kỳ nhiều núi và hiểm trở; lúc ở ngang tầm các nguồn của sông Tra-kuc (Trà Khúc – NV) – tức sông Quảng Ngãi – nó chảy qua một bình nguyên cao mà nó thoát ra qua một loạt thác quan trọng, thung lũng của nó nằm theo hướng bắc – nam, lúc này chỉ còn là một hẻm núi hoang dã bị kẹp cứng giữa các dãy núi. Sông Penè chảy xuống từ núi Kong Ngut - khối núi cũng là nơi phát nguyên sông Ayun. Sông Akoeuy chảy xuống từ vùng núi của người Sedang (Xơ-đăng – NV), cửa đổ vào sông Sengèh của nó cách cửa sông Penè khoảng 4 km về phía thượng lưu”.
Cũng về sự hình thành sông Đăk Bla, sách“Cao nguyên miền Thượng” của Toan Ánh và Cửu Long Giang (xuất bản năm 1974) viết: “Kon Tum có ba con sông chính chảy qua, là các sông Dakbla, Dak Psi và Dak Poko. Sông Dakbla được tạo nên bởi ba con sông: Sông Dak Nghe (Đăk Sơ-nghé – NV) bắt nguồn từ Dak Lack (20 cây số bắc Mang Buk), sông Dak Kakoi (Đăk Kôi – NV) bắt nguồn từ De Kotrang (1 cây số tây Toumorongg – Tu Mơ Rông – NV) và sông Dak Pone bắt nguồn từ Kon Rolong (10 cây số tây Chương Nghĩa – Kon Plông). Ba sông này họp nhau tại vùng Kon Brai (Kon Rẫy – NV) để chảy vào sông Dakbla”.
Đối chiếu và lắp ghép các ghi chép trên, ta có thể thấy: sông Đăk Sơ-nghé bắt nguồn từ “một vùng cực kỳ nhiều núi và hiểm trở” (“Rừng người Thượng”), tức nơi ấy là “Dak Lack (20 cây số bắc Mang Buk)” (“Cao nguyên miền Thượng”) ngang với đầu nguồn sông Trà Khúc, chảy theo hướng bắc – nam, xuyên qua huyện Kon Plông, đến ngang huyện Kon Rẫy thì gặp sông Đăk Kôi “bắt nguồn từ De Kotrang (1 cây số tây Toumorong)” nhập vào khi còn cách khoảng 4 km nữa thì gặp sông Đăk Pơ-ne “bắt nguồn từ Kon Rolong (10 cây số tây Chương Nghĩa”) cùng đổ về để thành Đăk Bla. (Kon Rolong có phải là Kon Plông? Chương Nghĩa là tên gọi một thời của huyện Kon Plông – NV).
Khi đã thành Đăk Bla, sách “Rừng người Thượng” viết  tiếp: “Từ chỗ sông Sengèh hợp lưu với sông Penè, con sông mang tên là sông Bla – đúng ra là Belah – cách chỗ gặp sông Penè khoảng 4 km về phía hạ lưu. Nó vượt qua một cái thác cao 7 m – thác Koeyu Ketuh – Bên dưới đó, phía bờ trái nó nhận thêm sông Pekey từ dãy Kong Ngút chảy xuống. Từ cửa sông Pekey sông Dakbla bắt đầu vào bình nguyên Reungao (Rơ-ngao – NV) và uốn lượn quanh co thất thường, vẫn còn một đoạn vướng đoạn các thác ghềnh và bị kẹp giữa những ngọn đồi cuối cùng cao từ 100 m tới 200 m. Rồi nó nhận thêm từ mạn trái, sông Meteung rất đẹp chảy xuống từ núi T. Grong… Tại chỗ gặp sông Meteung sông Bla đột ngột đổi hướng chảy về tây, càng quanh co hơn, và cách 2 km về phía hạ lưu nó trở thành có thể lưu thông (đường thủy – NV) được. Trên bờ bắc của nó, ở độ cao 520 m, là tòa đại lý Kon Tum. Đến cuối mép bình nguyên trên cao này nó nhập với sông Pekô”.
Như vậy, sông Đăk Bla được hợp lưu từ hai sông Đăk Sơ-nghé và Đăk Pơ-ne “họp nhau tại vùng Kon Brai” (“Cao nguyên miền thượng”) mà thành. Sau đó nó còn nhận thêm sông Pekey “từ dãy Kong Ngút chảy xuống” và sông Meteung “chảy xuống từ núi T. Grong” (theo hướng chảy bắc – nam). Đến điểm gặp sông Meteung thì Đăk Bla mới “đột ngột đổi hướng chảy về tây” (nơi này có phải là “đến Kon Kơ Xâm thì dòng sông đột ngột đổi hướng rẽ về hướng tây” (“Dân Làng Hồ”?), ngang qua thành phố Kon Tum bây giờ, tức là nơi “Trên bờ bắc của nó, ở độ cao 520 m, là tòa đại lý Kon Tum”.
Thiên nhiên kỳ thú ở Kon Tum còn nhiều điều kỳ thú. Cùng tìm hiểu nhiều hơn nữa để thêm yêu xứ sở mình đang sinh sống hơn.
Tác giả bài viết: Tạ Văn Sỹ
Nguồn tin: Tạp chí Văn hóa - Thể thao & Du lịch tỉnh Kon Tum số 92
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Giới thiệu Kon Tum

Thăm dò ý kiến

Bạn cần gì ở Thư viện?

Tài liệu hoàn toàn mới.

Tài liệu đa dạng, sử dụng miễn phí.

Sử dụng các dịch vụ và tiện ích miễn phí

Tất cả các ý kiến trên




Thống kê

  • Đang truy cập: 10
  • Hôm nay: 482
  • Tháng hiện tại: 482
  • Tổng lượt truy cập: 916983

Kết nối Kon Tum

Trang nhất   Giới thiệu   Tin Tức   Đăng nhập thành viên   Bạn đọc góp ý