thu vien kon tum
sự kiện

Trang phục truyền thống của Tộc ng­ười Bana ở Kon Tum

- Người đăng bài viết: Thư Viện tỉnh
Trang phục truyền thống  của Tộc ng­ười Bana ở Kon Tum

Trang phục truyền thống của Tộc ng­ười Bana ở Kon Tum

Tộc người Ba Na là một trong 6 tộc người bản địa ở KonTum, có dân số đứng thứ hai sau tộc người Xơ Đăng. Địa bàn cư trú của họ tập trung nhất ở quanh thành phố KonTum và một phần ở huyện ĐăkHà, KonRẫy, Sa Thầy. Hoạt động kinh tế sản xuất chính của người Ba Na là làm rẫy. Ngoài ra, trong những lúc nông nhàn (sau khi thu hoạch vụ mùa ), người Ba Na thường làm thêm các nghề truyền thống như : Đan lát, dệt vải,…Sản phẩm làm ra chủ yếu để dùng trong sinh hoạt của gia đình và trao đổi hàng hóa với các tộc người khác.Trong giới hạn của bài viết, tác giả chỉ đề cập đến vấn đề về trang phục truyền thống của người Ba Na ở KonTum và một vài nhận xét ban đầu về sự biến đổi.
Trang phục truyền thống của người Ba Na bao gồm có khố, áo, váy, tấm choàng và khăn bịt đầu. Khố là trang phục dành cho đàn ông rộng khoảng 25-30 cm, dài khoảng 4m. Khố thường có màu đen, dọc theo thân khố và hai chân khố là những dải màu đỏ hoặc trắng dài 3cm. Khố được quấn theo kiểu chữ T. Ngày thường người đàn ông Ba Na thường ở trần. Vào các dịp lễ hội hoặc khi trời lạnh, người ta mới mặc áo. Áo của đàn ông là áo cọc tay, chui đầu xẻ cổ. Dọc theo thân áo là những đường chỉ trắng. Cách trang trí như vậy tạo cho người đàn ông  vẻ đẹp khỏe mạnh. Những khi giá lạnh, người ta khoác thêm tấm choàng rộng khoảng 0,8 m và dài khoảng 3- 4m, tấm choàng thực chất là một tấm vải nguyên khổ, có trang trí nhiều dải hoa văn rất đẹp như hình ngôi sao, mặt trời…Khi ngủ, tấm choàng được dùng như chiếc chăn đắp rất ấm và bền. Vào dịp lễ hội, người ta dùng dải khăn bịt đầu có hoa văn hình học, rộng khỏang 3 cm, dài khoảng 1m. Khăn được buộc qua trán, thắt nút ở phía sau đầu và để rủ hai dải khăn xuống vai. Váy là trang phục của phụ nữ. Váy của phụ nữ Ba Na thuộc loại váy mở, là một tấm vải đen rộng 90cm, dài 1,2m (độ dài của váy tùy thuộc vào chiều cao của người phụ nữ mà có kích thước dệt khác nhau ) có hoa văn rộng chừng 10cm viền chân váy. Các hoa văn trên chân váy cũng như những sản phẩm dệt khác của người Ba Na khá phong phú, chẳng hạn như: Kơ tuang (hình chéo nhau), hla pơi (lá quạt), kơ tŎnh (rau dớn)…. Khi sử dụng, váy được mặc theo cách quấn quanh bụng và gài ở bên sườn. Áo của phụ nữ cũng là loại áo vuông chui đầu, không xẻ cổ, có tay hoặc không có tay, áo được khâu ghép ở vai và sườn. Ngay theo gấu áo có dải hoa văn rộng bằng dải hoa văn ở phần chân váy. Khi lạnh, người phụ nữ cũng khoác tấm choàng giống như nam giới. Trẻ em lúc nhỏ thường ở trần và được địu sau lưng bằng tấm choàng. Khi lớn hơn, chúng cũng được may những bộ trang phục giống như trang phục người lớn, nhưng hoa văn không cầu kỳ bằng. Trang phục của già làng và thầy cúng giống như trang phục của người dân trong làng nhưng có hoa văn đẹp hơn và có nhiều màu đỏ hơn.
          Ngày thường, trang phục của người Ba Na thường có màu đen, hoa văn không cầu kỳ, trong đó, đàn ông chỉ đóng khố, ở trần, phụ nữ đã có gia đình cũng chỉ mặc váy mà không mặc áo. Cách phục trang như vậy giúp họ dễ dàng lao động, không bị vướng víu khi làm rẫy, đi rừng. Những cô gái trẻ chưa lập gia đình do tính e thẹn nên thường khoác thêm tấm áo. Chỉ vào những dịp cúng lễ, người ta mới mặc quần áo mới, đẹp và có hoa văn trang trí trên trang phục.
Người Ba Na tự dệt lấy vải để may trang phục trên khung dệt thủ công do họ tự làm, với nguyên liệu là bông được trồng trên rẫy. Màu nhuộm của người Ba Na sử dụng chủ yếu được lấy từ thiên nhiên. Để có màu đen (g¨m), họ hái lá  mo trên rừng, ®em về thái nhỏ và ngâm với nước; khoảng một tháng sau, nước trở nên xanh đậm. Khi ấy người ta cho sợi vào ngâm trong nước, cứ ngâm một lần rồi đem ra phơi khô và lại ngâm lần tiếp theo, độ 3 đến 4 lần thì được. Để có màu chàm (tơ rum), họ lấy vỏ cây truôn nhêi hay vỏ cây kơ pai đem về ngâm nước, giã nhỏ, lọc và nhuộm màu cho sợi. Màu đỏ (brê) được làm từ vỏ cây long nhăn,  đem về nấu ký, lọc vắt lấy nước để nguội và nhuộm vải. Màu vàng (dreng) được làm từ củ nghệ giã nhỏ, hòa nước và ngâm với sợi khoảng 7 ngày rồi đem phơi. Màu trắng (kok) của vải được làm bằng cách ngâm sợi trong nước vo gạo và nấu sôi trong nhiều tiếng đồng hồ.Màu xanh (dơk) được nhuộm từ lá non cây Krưng, người ta giã nhỏ lá, trộn với sợi chỉ và ủ trong hố đất cạnh giọt nước của làng trong một đêm hoặc cũng có khi phải trao đổi với thương lái từ Lào sang hay từ đồng bằng lên. Các sợi bông và sợi màu sau khi được se và nhuộm xong, được quấn vào các ống sợi và đem dệt. Với khung dệt truyền thống, người Ba Na dễ dàng tạo ra các tấm vải với các kích cỡ khác nhau tùy theo mục đích làm khố, áo, tấm choàng hoặc khăn bịt đầu mà không phải cắt từ một tấm vải to ra.
          Ngày nay, do những tác động khác nhau như sự có mặt tràn lan với giá rẻ của đồ may mặc công nghiệp, sự vắng bóng dần của rừng và trồng trọt nương rẫy, cũng như do sự thay đổi thị hiếu của lớp trẻ trước những tác động mạnh mẽ của lối sống phổ thông, nghề trồng bông dệt vải truyền thống của người Ba Na ở Kon Tum mất dần cơ sở tồn tại và đến nay đã suy thoái đi nhiều, chỉ còn lại một số rất hiếm hoi khung cửi còn làm việc (nguyên liệu dệt vải hiện nay chủ yếu mua sợi, chỉ công nghiệp) cũng như chỉ có lớp người già còn hứng thú làm công việc này. Đa số thanh nữ được hỏi đều trả lời không biết dệt vải và họ chỉ biết đến nghề dệt vải do cha mẹ hoặc ông bà kể lại. Còn về trang phục truyền thống thì hiện nay còn rất ít người già còn lưu giữ và mặc trong các dịp lễ hội của làng. Hiện nay, phần lớn họ ®Òu mÆc quÇn, ¸o vµ ®i dÇy, dÐp nh­ ng­êi Kinh. Đặc biệt, lớp trẻ bây giờ trong những ngày thường hoặc lễ hội của làng, ít thấy mặc trang phục truyền thống của dân tộc mình./.
Tác giả bài viết: Pa Hùng
Nguồn tin: Tạp chí Văn hóa - Thể thao & Du lịch tỉnh Kon Tum số 85
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Giới thiệu Kon Tum

Thăm dò ý kiến

Bạn cần gì ở Thư viện?

Tài liệu hoàn toàn mới.

Tài liệu đa dạng, sử dụng miễn phí.

Sử dụng các dịch vụ và tiện ích miễn phí

Tất cả các ý kiến trên




Thống kê

  • Đang truy cập: 11
  • Khách viếng thăm: 7
  • Máy chủ tìm kiếm: 4
  • Hôm nay: 1631
  • Tháng hiện tại: 2675
  • Tổng lượt truy cập: 919176

Kết nối Kon Tum

Trang nhất   Giới thiệu   Tin Tức   Đăng nhập thành viên   Bạn đọc góp ý