thu vien kon tum
sự kiện

Ông sử thi

- Người đăng bài viết: Thư Viện tỉnh
Ông sử thi

Ông sử thi

Những cơn gió về chiều thổi nhẹ khiến làng tái định cư Pa Cheng, xã Đăk Long (huyện Đăk Hà) tỏa mùi hương cà phê thơm ngát. Ngôi nhà của “ông sử thi” – theo cách gọi thân thuộc của bà con dân làng nơi đây với già A Hling – thật yên bình, nằm cạnh con đường chính dẫn vào làng. Người làng giới thiệu,“ông sử thi” này tài lắm, bởi ông biết và hát kể được rất nhiều sử thi Ba Na, có câu chuyện kéo dài đến mấy đêm liền nhưng vẫn cuốn hút bà con dân làng…
Không hẹn mà gặp, ông A Thắt – một người sưu tầm, bảo tồn văn hóa các dân tộc Tây Nguyên cùng ở làng Pa Cheng cũng đến “thọ giáo” già A Hling về nghệ thuật hát kể sử thi Ba Na. Ông A Thắt cho biết, năm 12 tuổi, vì mê hát kể sử thi mà tối nào ông cũng lẻo đẽo theo già A Hling đi khắp làng trên, xóm dưới để được nghe già hát kể sử thi. Lớn lên, A Thắt cũng hát kể sử thi được. Thế nhưng, nói về độ cuốn hút và sức truyền cảm ở sử thi đối với bà con dân làng thì ở làng Pa Cheng này chỉ có già A Hling mà thôi – A Thắt ngưỡng mộ “bậc thầy” của mình.
Năm nay đã 75 tuổi, qua rồi cái thời đi khắp làng trên xóm dưới để hát kể sử thi cho bà con dân làng nghe vì bây giờ già A Hling tuổi đã cao nên không thể đi lại và thức khuya nhiều được. Thế nhưng, vì mê tài hát kể sử thi của già nên lâu lâu bà con dân làng cũng kéo đến nhà đề nghị ông hát kể sử thi. Được bà con dân làng quí mến nên già A Hling cũng cố gắng…
Già A Hling kể lại, ngày còn thanh niên, già mê nghe hát kể sử thi lắm nên thường xuyên đến nhà những nghệ nhân trong làng như già A Lơih, A Hear khi đó còn ở làng cũ Kon Trang Long Loi (thị trấn Đăk Hà), thậm chí còn tìm xuống tận già A Hlem ở làng Kon Rờ Bàng (xã Vinh Quang, thành phố Kon Tum) để nghe và học cách hát kể. 28 tuổi, già A Hling đã hát kể một cách truyền cảm bài sử thi “Già làng gọi dân làng làm cầu treo”. Bài sử thi dài đến 3 đêm liền; vậy mà tối đến, bà con dân làng vẫn đến đông đủ.
Nổi tiếng hát kể sử thi hay nên thời đó, tối nào A Hling cũng được bà con dân làng mời đến nhà để hát kể sử thi thâu đêm. Vì cái tính nhiệt tình và hóm hỉnh, vui tươi nên già A Hling được bà con dân làng quí lắm. Chiến lợi phẩm sau những đêm hát kể sử thi ấy, sáng ra về bà con còn biếu cho già lúa gạo, có khi con gà.
Nhìn về phía nhà Rông của làng, già A Hling hồi tưởng: Ngày trước, lễ hội của làng nhiều lắm: Lễ hội ăn lúa mới, mừng nhà Rông, uống nước giọt… Mỗi khi có lễ hội, bà con dân làng lại tụ tập tại nhà Rông để uống rượu ghè cho đến tối. Bên bếp lửa bập bùng, mọi người lại quây quần bên nhau để nghe già hát kể sử thi.
Nhìn ánh mắt sáng rực của già A Hling khi nói về hát kể sử thi mới thấy hết được niềm đam mê và yêu thích mãnh liệt nghệ thuật hát kể sử thi của già.
Già A Hling cho biết, bây giờ già còn nhớ và có thể hát kể 15 bài sử thi Ba Na: Yông giả làm người khác, Già làng gọi dân làng làm cầu treo, Chàng trai Thiêng Yang, Yông đi thuyền, Yông bắt con vẹt…
Theo gợi mở của ông A Thắt, già A Hling hớp một hớp rượu ghè rót ra ca nhựa rồi cho khách thưởng thức một đoạn trong bài sử thi “Già làng gọi bà con dân làng làm cầu treo”. Giọng già A Hling thanh thoát, lúc trầm, lúc bổng, lúc nhẹ nhàn, lúc uy nghiêm như hòa mình vào nhân vật trong câu chuyện. Già nói, kể sử thi thì dễ chứ hát kể sử thi thì khó hơn nhiều lần. Nếu hát lên mà không có cảm xúc thì gượng gạo lắm, chưa thể gọi là hát kể sử thi.
A Thắt vẫn còn nhớ mãi câu nói của già A Hling ngày trước khi ông đến nhờ  già dạy cho cách hát kể sử thi: Lời sử thi không có nốt nhạc. Vì vậy, muốn hát kể sử thi thì ngoài năng khiếu, phải sử dụng cái đầu sáng tạo và phải chịu khó đi theo để nghe hát kể sử thi mỗi khi có dịp bởi hát kể sử thi rất cần có không gian để tạo cảm xúc thăng hoa cho người kể.
Ngoài A Thắt, hồi ở làng cũ, già A Hling cũng đã truyền dạy hát kể sử thi cho ông A Hleoh, A Theuh.
Con trai cả của già A Hling, ông A Nhiên (50 tuổi) từ nhỏ đã thích đi theo bố đến nhà bà con trong làng hát kể sử thi nên bây giờ cũng biết hát kể sử thi. Có điều, bây giờ bận bịu với việc làm ăn, phát triển kinh tế gia đình nên ông A Nhiên không có nhiều cơ hội để thể hiện, vì vậy, chất giọng hát kể sử thi của ông chưa điêu luyện như bố mình.
Cái hay của già A Hling là dù cuộc sống ngày một thay đổi nhưng già vẫn cố gắng giữ những nét văn hóa truyền thống của đồng bào Ba Na trước đây. Cùng với hát kể sử thi, lúc rảnh rỗi, già cùng với A Thắt, A Thui, A Theuh về làng cũ Kon Trang Long Loi để tổ chức dạy cồng chiêng cho bà con, đặc biệt là thanh thiếu niên. Hiện tại, có 48 người theo học lớp cồng chiêng do già A Hling tham gia dạy (24 nam, 24 nữ).
Điều đặc biệt hơn nữa là, ngoài hát kể sử thi thì những nhạc cụ truyền thống của bà con đồng bào Ba Na như Tơ Rưng, Ting Ning, sáo 3 lỗ… già A Hling đều có thể tự tay làm lấy và sử dụng một cách thành thục.
Mỗi khi mùa lúa chín đến, ngồi ở nhà trông mấy đứa cháu nội giúp vợ chồng đứa con trai lên nương, già A Hling lại mang cây sáo 3 lỗ để thổi hồn vào giấc ngủ trẻ thơ. Những buổi chiều buồn trên làng mới tái định cư, già lại mang chiếc đàn Ting Ning ra để đánh. Già nói, ngày xưa, Ting Ning được trai làng sử dụng để tán gái, còn bây giờ, con trai mới lớn trong làng không theo lối truyền thống này nữa nên người già như ông thường mang ra để đánh cho vui tai. Và mỗi lần như vậy, ông không quên dạy cách đánh những loại nhạc cụ truyền thống này cho những đứa trẻ trong làng khi chúng tò mò hỏi.
Làng mới tái định cư Pa Cheng nằm giữa những vạt cà phê xanh mướt, thật trù phú và nên thơ. Tạo nên hình ảnh cho ngôi làng đẹp hơn khi có những người biết bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc như già A Hling hay ông A Thắt, A Thui, A Theuh…  
Tác giả bài viết: Tú Quyên
Nguồn tin: Tạp chí Văn hóa - Thể thao & Du lịch tỉnh Kon Tum số 92
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Giới thiệu Kon Tum

Thăm dò ý kiến

Bạn cần gì ở Thư viện?

Tài liệu hoàn toàn mới.

Tài liệu đa dạng, sử dụng miễn phí.

Sử dụng các dịch vụ và tiện ích miễn phí

Tất cả các ý kiến trên




Thống kê

  • Đang truy cập: 32
  • Hôm nay: 430
  • Tháng hiện tại: 430
  • Tổng lượt truy cập: 916931

Kết nối Kon Tum

Trang nhất   Giới thiệu   Tin Tức   Đăng nhập thành viên   Bạn đọc góp ý