thu vien kon tum
sự kiện

NGHỆ THUẬT TẠC TƯỢNG GỖ DÂN GIAN DI SẢN VĂN HÓA ĐỘC ĐÁO CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ

- Người đăng bài viết: Thư Viện tỉnh
NGHỆ THUẬT TẠC TƯỢNG GỖ DÂN GIAN DI SẢN VĂN HÓA ĐỘC ĐÁO CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ

NGHỆ THUẬT TẠC TƯỢNG GỖ DÂN GIAN DI SẢN VĂN HÓA ĐỘC ĐÁO CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THIỂU SỐ

Trong vài năm gần đây, du khách đến với Kon Tum thường có ấn tượng đẹp với những bức tượng gỗ điêu khắc được trưng bày trong Bảo Tàng, tại các khu nhà mồ của người đồng bào dân tộc thiểu số hay gần đây nhất là vườn tượng tại thị trấn Măng Đen, huyện Kon Plong. Họ ấn tượng vì sự mộc mạc, giản dị, chất phác và rất tự nhiên của hệ thống tượng được trưng bày tại đây. Không chỉ những du khách ngày nay mới ấn tượng sự chân thật của những bức tượng này, mà những nhà nghiên cứu về vùng đất Kon Tum cúng có những cảm nhận tương tự.
Ông Nguyễn Kinh Chi và ông Nguyễn Đổng Chi từng nhận xét “Nét chạm của nhà điêu khắc Bah Nar không được chai chuốt, trơn tru, nhưng về tinh thần thì có đôi mẫu tả rõ được chân tướng rất tài tình. Hãy xem những hình người ngồi tạc bằng gỗ dựng xung quanh mồ người chết, bộ dạng vuồn rầu, hai mắt sâu hỏm, hai tay chống cằm, trông thật là thê thảm, thời đủ chứng cái tài tay thợ khéo miêu tả sự buồn rầu thương nhớ”. Làm sao có thể xem lướt qua khi những bức tượng với những sắc thái khác nhau, vui có, buồn có, đàn ông có, đàn bà có phản ánh đầy đủ cuộc sống, văn hóa truyền thống của người đồng bào dân tộc thiểu số, “chúng” như níu giữ những bước chân của du khách khi đến tham quan tại Kon Tum, như mời gọi và nhắn nhủ họ vào một dịp tái ngộ gần nhất.
Nghệ thuật tạc tượng nhà mồ còn bắt nguồn từ bản thân sự sống động của mỗi bức tượng. Loại trừ tượng ôm mặt ở tư thế tĩnh còn hầu hết các bức tượng khác đều diễn tả các trạng thái động của con người. Người Bah Nar khi tạc tượng đã làm cho cho từng bức tượng trở nên sinh động như có hồn, còn người Rơ Măm tạc những bức tượng đều gắn với truyền thuyết Yang Ngà voi truyền thống, mỗi bức tượng của người Rơ Măm đều có hình chiếc ngà voi trên cùng, sau mới đến hình thù mà nghệ nhân muốn biểu hiện. Nghệ thuật tạc tượng ở đây chính là đem đến sự gần gũi thân thuộc của cuộc sống đời thường vào trong tác phẩm nghệ thuật một cách tự nhiên. Gửi gắm những tâm tư, tình cảm của người sống với người đã khuất. Công cụ làm tượng đơn giản chỉ có một cái rìu và một con dao, rựa, nguyên vật liệu để làm tượng là những cây gỗ lớn nguyên khối được lấy từ trên rừng. Với tư duy sáng tạo, tinh tế cộng với đôi bàn tay khéo léo, người nghệ nhân thỏa sức thả hồn vào những tác phẩm của mình. Khúc gỗ tròn nguyên khối qua những cái phát rìu khỏe khoắn, dứt khoát, thoạt nhìn có vẻ thô sơ, không được bóng bẩy nhưng càng nhìn càng thấy chân thật, nhìn lâu mới cảm thấy mình như đang ở giữa những sắc thái mà khối tượng mang lại.
          Tạc tượng cũng được coi là một nghề thủ công truyền thống của người đồng bào dân tộc thiểu số ở Kon Tum. Theo phong tục, tượng nhà mồ làm ra để phục vụ cho lễ bỏ mả và chỉ có tác dụng trong lễ bỏ mả mà thôi. Sau lễ bỏ mả thì cả nhà mồ và tượng nhà mồ cũng bị bỏ luôn. Trải qua năm tháng, nắng mưa sẽ dần dà làm hư hỏng rồi tan biến những tác phẩm tượng gỗ vào long đất. Cứ mỗi mùa bỏ mả trôi qua, những lớp tượng mới được hình thành nhưng càng ngày càng chân thật hơn, cầu kỳ hơn, nhiều nội dung hơn, do đó đã làm mất đi phần nào cái nguyên bản, cái sắc thái tự nhiên truyền thống vốn có của tượng gỗ dân gian.
          Để bảo tồn nghệ thuật tạc tượng gỗ dân gian, từ ngày 15/11 đến ngày 15/12, tại bảo tảng tỉnh Kon Tum Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức hoạt động trưng bày, triển lãm tượng gỗ dân gian tỉnh Kon Tum nhân kỷ niệm ngày di sản Việt Nam 23/11 (23/11/2005 – 23/11/2014). Trưng bày, triển lãm tượng gỗ dân gian lần này có sự tham gia của hơn 30 nghệ nhân đại diện cho 6 thành phần dân tộc sinh sống trên địa bàn tỉnh Kon Tum với trên 80 tác phẩn điêu khắc gỗ.
          Mỗi tác phẩm của các nghệ nhân tham gia trưng bày triển lãm lần này mang những ý nghĩa và những câu chuyện khác nhau. Nếu như khối tượng của những nghệ nhân đến từ huyện Sa Thầy với chủ đề “Vòng đời người” với những bức tượng thể hiện chu kỳ sinh sống của một con người từ lúc còn trong bụng mẹ đến khi trưởng thành, lấy vợ và tiếp tục duy trì nòi giống, cùng chủ đề “Vòng đời người” xuyên suốt qua các tác phẩm, các nghệ nhân đến từ huyện Sa Thầy đã miêu tả đầy đủ, sắc nét những tín ngưỡng văn hóa phồn thực của đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống trên đại bàn huyện Sa Thầy. Những bức tượng của những nghệ nhân đến từ huyện Đắk Hà lại mang những sắc thái khác của người Sơ Đrá nhánh Xơ Đăng trong sinh hoạt, lao động, sản xuất đều gắn bó với núi rừng, nương rẫy của mình. Loạt tượng bắt đầu bằng tác phẩm cõng con lên rẫy, đến tác phẩm “đi phát rẫy” hay tượng “đi săn”, “đi chặt cây” đều thể hiện cuộc sống thường nhật của người Sơ Đrá ở Đắk Hà. Những bức tượng được nghệ nhân tạc đơn giản nhưng toát lên sự mềm mại, nữ tính của người phụ nữ địu con, sự mạnh mẽ, rắn chắc, mộc mạc của người đàn ông, những nét mặt thư thái, thong dong khi lên rẫy hay dịu dàng, ân cần khi địu con. Các bức tượng của huyện Đắk Glei lại mang đến cho người xem những cung bậc thú vị của một mùa lễ hội của người Gie Triêng với hình ảnh người đàn ông hóa trang thành con khỉ hay bức tượng người đàn ông thổi sáo Đinh Tút; tượng được đẽo, tạc một cách công phu, đặc biệt là việc nghệ nhân tạo ra những bức tượng với hai màu sắc tương phản của gỗ mà không cần tô màu hay trang trí hoa văn… Trong không gian trưng bày, những tác phẩm điêu khắc gỗ truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số sinh sống trên địa bàn tỉnh Kon Tum, dưới ánh sáng vàng mờ ảo của không gian triển lãm, những bức tượng dân dã, mộc mạc kia trở nên huyền ảo hơn, sống động hơn, tâm linh hơn như người bầu bạn với những linh hồn đã khuất. Hầu hết các tác phẩm tượng gỗ dân gian tham gia triển lãm lần này đều lấy chủ đề nương rẫy, cuộc sống thường nhật cho đến lễ hội, những bức tượng như phản ánh chính bản thân con người có tình yêu tha thiết cuộc sống tự do hòa vào núi rừng, thiên nhiên, cây cỏ, gắn kết con người với con người và xã hội.
          Với mong muốn du khách đến với thành phố Kon Tum không chỉ ấn tượng về nhà thờ gỗ Kon Tum, tòa Giám mục hay những sản phẩm dệt truyền thống mà còn ấn tượng với những tác phẩn tượng gỗ dân gian của đồng bào dân tộc thiểu số được trưng bày ở khắp nơi như một dấu ấn riêng, một bản sắc riêng, một không gian riêng của văn hóa truyền thống Tây Nguyên. Hy vọng một vườn tượng thứ hai sẽ được hình thành trong một tương lai không xa tại thành phố Kon Tum, khi mà vẫn còn rất nhiều những nghệ nhân tâm huyết với nghề mộc truyền thống này, không những vậy, thế hệ trẻ ngày nay cũng ý thức được việc bảo vệ những giá trị truyền thống quý báu này của cha ông để lại. Nhiều “sản phẩm độc đáo” tượng gỗ dân gian của Kon Tum sẽ được quảng bá như một sản phẩm du lịch độc đáo thu hút và níu chân du khách khi đến với Kon Tum. Để rồi giữa nhịp sống xô bồ, hối hả của cuộc sống hiện tại, những bức tượng gỗ dân gian vẫn đứng đó cho người qua, người lại chiêm ngưỡng, hình thành nên một không gian văn hóa có sự đan xen giữa những nét truyền thống với những nét hiện đại, tạo cho họ có một phút thời gian hồi tưởng lại quá khứ hoang sơ, nguyên thủy ngày xưa, từ đó khơi dậy nên một ý thức bảo vệ, duy trì những nét văn hóa truyền thống như một sắc thái tâm linh của núi rừng giữa một đô thị hiện đại. Đó là sự giao thoa có quy luật, có sự sắp xếp của con người với việc bảo tồn quá khứ, bảo vệ những giá trị của lịch sử khỏi sự đan xem, xâm lấn của văn hóa hiện đại ngày nay.
Tác giả bài viết: Nguyễn Thị Liên
Nguồn tin: Tạp chí Văn hóa - Thể thao & Du lịch tỉnh Kon Tum số 83
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Giới thiệu Kon Tum

Thăm dò ý kiến

Bạn cần gì ở Thư viện?

Tài liệu hoàn toàn mới.

Tài liệu đa dạng, sử dụng miễn phí.

Sử dụng các dịch vụ và tiện ích miễn phí

Tất cả các ý kiến trên




Thống kê

  • Đang truy cập: 8
  • Khách viếng thăm: 7
  • Máy chủ tìm kiếm: 1
  • Hôm nay: 1636
  • Tháng hiện tại: 2742
  • Tổng lượt truy cập: 919243

Kết nối Kon Tum

Trang nhất   Giới thiệu   Tin Tức   Đăng nhập thành viên   Bạn đọc góp ý