thu vien kon tum
sự kiện

LỄ CƯỚI TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI RƠ MĂM

- Người đăng bài viết: Thư Viện tỉnh
LỄ CƯỚI TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI RƠ MĂM

LỄ CƯỚI TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI RƠ MĂM

Hàng năm, khi những hạt lúa, hạt ngô căng tròn trên rẫy hoặc một số nông sản đã nằm trong kho, người Rơ Măm bắt đầu bước vào tổ chức các lễ hội cộng đồng, như: Đâm trâu mừng lúa mới (Ět hot mai nao), lễ mở kho lúa (Ět nhuk), lễ bỏ mả (pơ thi), lễ cưới truyền thống (Pô Chŏng)…. Ấy là lúc người Rơ Măm bước vào những ngày ning nơng.
Qua những lễ hội, đây là cơ hội cho những bậc cha mẹ ngồi gần nhau, những lời giao kèo hứa hôn cho con cái lúc còn nhỏ hoặc đã trưởng thành bắt đầu thắt chặt từ đây; đây cũng là cơ hội cho các chàng trai, cô gái tìm hiểu, tâm sự, tỏ tình với nhau và tình yêu của họ bắt đầu nảy nở chính từ không gian và thời gian của những lễ hội này. Qua lễ hội, để nhận biết được các chàng trai, cô gái đã phải lòng nhau, ưng ý nhau là không khó; dấu hiệu đó là: Ngồi quây quần nhau quanh ghè rượu cần họ thì thầm trong tiếng cười đùa, vòng tay lên cổ, những cử chỉ e thẹn, ngại ngùng….   
Để đến những buổi đêm chàng trai tấu lên những bản nhạc giao duyên tình tứ để tỏ tình với cô gái mà mình đang yêu bằng nhạc cụ mà người Rơ Măm gọi là Brŏ. Ngoài việc tâm tình bằng nhạc cụ Brŏ, đôi trai gái còn nhờ cậy một thành viên trong cộng đồng làm người lái đò trao đổi kỷ vật tâm tình.
Theo quy định từ xa xưa của người Rơ Măm, để đôi trai gái thành vợ chồng thì họ phải trải qua thời gian tìm hiểu nhau tối đa là 5 năm để các chàng trai, cô gái Rơ Măm có thời gian hoàn thiện về mọi mặt nhất là về lao động sản xuất phát triển kinh tế, trách nhiệm với gia đình, cộng động, xã hội và phải biết thành thạo việc đan lát, săn bắt, dệt vải và hái lượm đối với cô gái.
Qua thời gian tìm hiểu, các chàng trai, cô gái đã thật sự yêu thương nhau, cha mẹ của hai bên gia đình cũng đã biết, gia đình tìm người làm mai mối cho con cái. Người mai mối có vai trò rất quan trong việc kết hôn.


Mai mối làm lễ cắn dao - Lời thề chung tình cho đôi vợ chồng mới
 
Khi gia đình hai bên đều đồng ý thì việc tìm hiểu nhau giữa chàng trai, cô gái coi như đã kết thúc. Hai bên gia đình thống nhất định ngày tổ chức lễ trao vòng cho đôi trai gái.
Lễ trao vòng (phô khăm kong) sẽ được tổ chức sau khi hai bên đã chuẩn bị đầy đủ lễ vật, như: Gà, rượu cần, vòng cầu hôn… Vòng cầu hôn là vật thiêng liêng, biểu tượng cho sợi dây gắn kết trăm năm của đôi lứa. Theo luật tục, lễ trao vòng được tổ chức bên nhà gái và mỗi gia đình chuẩn bị một con gà và một ghè rượu để làm lễ. Trong lễ trao vòng chỉ có người mai mối, cô dâu chú rể, gia đình và họ hàng hai bên gia đình cùng tham gia chúc phúc.
Khi đã chuẩn bị xong xuôi, mọi người ngồi xung quanh ghè rượu để làm lễ. Người mai mối cầm con dao vót nan bằng hai tay lần lượt đưa cho chàng trai, cô gái cắn lên sóng dao của con dao, rồi đến lượt người mai mối cắn. Lúc này, người mai mối lấy dao vừa vẩy trên miệng ghè rượu vừa cầu khấn thần linh, ông bà tổ tiên xuống chứng giám, phù hộ cho lễ trao vòng của đôi trai gái. Sau đó, người mai mối lấy 2 vòng cầu hôn đặt trên lòng bàn tay đưa ra trước mặt và nói với đôi trai gái đại ý như sau: “Hai người đa trải qua thời gian tìm hiểu, đồng ý cùng nhau thành vợ thành chồng và hai bên gia đình, họ hàng cũng đã đồng ý cho hai người lấy nhau, giờ hai người hãy lấy cái vòng này trao cho nhau trước sự chứng giám của thần linh, ông bà tổ tiên, gia đình và họ hàng để kết nối hai người thành vợ chồng”. Ông mối vừa dứt lời, chàng trai lấy một cái vòng từ người mai mối đeo vào tay trái của cô gái, cô gái cũng lấy vòng tay còn lại đeo vào tay trái của chàng trai. Người mai mối tiếp tục dặn dò đôi trai gái: “Bây giờ hai người đã trao vòng cho nhau trước sự chứng giám của thần linh, ông bà tổ tiên, gia đình, họ hàng và hai người được coi như là vợ chồng. Vì vậy, hai người phải quan tâm chăm sóc cho nhau, coi cha mẹ hai bên gia đình như cha mẹ của mình, chung sống một lòng chung thủy với nhau…nếu một trong hai muốn hủy hôn lễ này thì sẽ bị phạt theo luật tục của làng”.
Trước khi uống rượu lễ đầu tiên, người mai mối rót một ít rượu, lấy một ít thịt gà rồi đổ xuống đất và cầu khấn mời các thần linh, ông bà tổ tiên xuống uống rượu ghè, ăn thịt gà và phù hộ cho đôi trai gái sức khoẻ, một lòng chung thủy với nhau. Người mai mối lấy cho đôi vợ chồng mới mỗi người cầm một cần uống rượu, một đùi gà để đôi vợ chồng mới trao đổi cho nhau. Sau đó, người mai mối cùng với đôi vợ chồng mới cùng uống rượu lễ đầu tiên. Trong lúc cô dâu, chú rể uống rượu, người mai mối xem quẻ cho đôi vợ chồng mới bằng cách xem xương lưỡi của con gà, nếu sương sụn ở giữa của lưỡi gà dựng thẳng đứng thì người Rơ Măm quan niệm là tốt và ngược lại nếu phần này cụp xuống phía trước thì đó là điều không tốt…. xem xong, người mai mối để lưỡi của con gà trên tai ghè rượu lễ. Rồi lần lượt đến bố của đôi trai gái uống rượu lễ, tiếp đến là mẹ của đôi trai gái uống và đến lượt họ hàng. Mọi người cùng ăn, uống vui vẻ, chúc tụng, cầu mong đôi trai gái được sống với nhau êm ấm đến trọn đời. Trong lễ pô khăm kong, các lễ vật và các nghi thức trong lễ cưới đã được người làm mối và hai bên gia đình bàn bạc và thống nhất.
Lễ cưới truyền thống người Rơ Măm gọi là pô chŏng. Việc tổ chức lễ cưới truyền thống thường được tổ chức hai lần (nếu đôi trai gái là người khác làng hoặc cùng làng mà hai gia đình đều có điều kiện kinh tế), hoặc tổ chức một lần (nếu hai gia đình cùng làng mà điều kiện kinh tế hạn chế). Lễ vật ở đây có thể là trâu, heo, gà và ghè rượu cần. Lễ pô chŏng được tổ chức trong 3 ngày.
Ngày thứ nhất: Đây là ngày mà họ hàng hai bên gia đình cùng với thanh niên nam nữ trong làng cùng lo công việc chuẩn bị.
Ngày thứ hai: Là ngày lễ chính thức, cũng là ngày đông vui và ý nghĩa nhất đối với đôi vợ chồng mới cũng như hai bên gia đình, họ hàng. Ngay từ khi mặt trời chưa mọc qua ngọn cây trên núi, mọi người lại tiếp tục công việc chuẩn bị cho đám cưới chính thức. Công việc được phân chia đều theo khả năng của từng người. Thanh niên nam nữ lại tiếp tục công việc đang dở dang của ngày hôm qua. Người làm mối và lực lượng khỏe mạnh lo giết trâu, heo, chuẩn bị vật cúng thần linh. Chủ nhà thì thui gà và làm những việc khác…
Họ hàng gần xa cũng đã đến đông đủ cùng với ghè rượu của mình. Người mai mối đi trước dẫn cô dâu chú rể đến chỗ ghè rượu thiêng trong sự hân hoan của họ hàng và dân làng. Mọi người ngồi xung quanh ghè rượu lễ, người mối ngồi ở giữa, bên phía tay phải của người mai mối là chú rể cùng với bố mẹ, họ hàng, bên phía tay trái của người mai mối là cô dâu, bố mẹ, họ hàng. Người mai mối cầm con dao vót nan bằng hai tay lần lượt đưa cho chú rể, cô dâu cắn lên sóng của con dao, rồi người mai mối tiếp tục cắn lên mua của con dao vót nan. Việc cắn lên sóng dao vót nan như một minh chứng cho sự gắn kết tình duyên của đôi vợ chồng mới. Nghi thức cắn con dao xong, tay trái của mai mối cầm cần uống rượu, tay phải thì cầm dao vót nan vừa vẩy trên miệng ghè rượu vừa cầu khấn mời các thần linh, ông bà tổ tiên xuống chứng giám, phù hộ và chung vui với đôi vợ chồng mới.


 Dân làng cùng gia đình hòa chung tiệc rượu mừng trong lễ cưới
 
Cầu khấn xong, người mai mối lấy một miếng thịt các con vật hiến sinh, hút một ít rượu vào cần uống rượu, rồi rút cần uống rượu mang ra trước cổng cửa ngõ vào nhà vừa đổ rượu và thịt các con vật hiến sinh từ từ đổ xuống đất, vừa cầu khấn, lời khấn đại ý như sau:
“Tố ai jrủi hơ rưu, ai út có yang pui, yang jiếc mĕ ma yă buôk, men mong mŏng suôl, ăm bol troi klao có lum súc sên, lơ at, âm cơt mơ nuôih lầu, cho chà” – “Thịt và rượu này là danh cho ma quỷ ăn, xin đừng vào phá rối dân làng. Cầu xin thần trời, thần đất, ông bà tổ tiên đến bảo vệ gia đình và dân làng tổ chức lễ cưới êm ấm, không cho ma quỷ phá rối, cho con cháu thành vợ thành chồng sống với nhau dài năm, làm ăn phát đạt, giàu có”.
Sau khi cầu khấn xong, người mai mối mang cái cần uống rượu tiếp tục cắm vào ghè rượu lễ dành cho cô dâu chú rể. Người mai mối lấy cho cô dâu chú rể mỗi người cầm một cần uống rượu đã đặt sẵn tại ghè rượu và lấy đùi gà trao cho cô dâu, chú rể mỗi người một cái để cô dâu chú rể đổi cho nhau và cùng ăn uống, rồi dặn dò cô dâu chú rể rằng: Hôm nay hai người đã cưới nhau trước sự chứng giám, phù hộ của thần linh, ông bà tổ tiên và cả hai bên gia đình, hai cháu đã thạt sự trở thành vợ chồng, hai cháu phải sống biết thương yêu nhau, một lòng với nhau, lúc hoạn nạn có nhau, không được bỏ nhau…nếu bên nào vi phạm thì sẽ bị phạt nặng theo quy định của luật tục. Đây là khoảng thời gian quan trọng nhất của đôi vợ chồng mới, từ giờ họ chính thức là vợ chồng của nhau. Sau đó, người mai mối cùng với cô dâu, chú rể cùng uống chung cang rượu lễ đầu tiên, đồng thời người mai mối xem quẻ cho đôi vợ chồng mới bằng cách xem phần sụn ở giữa của xương lưỡi gà để đoán số mệnh của đôi vợ chồng mới, nếu xương sụn ở giữa của lưỡi gà dựng thẳng đứng thì người Rơ Măm quan niệm là tốt đẹp và ngược lại nếu phần này cụp xuống phía trước thì đó là điều không tốt…. Tiếp đến là hai người cha của cô dâu, chú rể cùng uống rượu lễ, tiếp nữa là hai người mẹ của cô dâu, chú rể cũng uống. Sau cùng đến lượt anh em họ hàng gần xa của hai bên gia đình uống.
Mọi người cùng nhau ăn uống vui vẻ. Đôi vợ chồng mới và gia đình hai bên mời bà con họ hàng gần xa đến mời uống rượu cưới, ăn miếng thịt gà của mình và họ cũng được bà con họ hàng mời lại. Hòa vào không khí vui tươi của lễ cưới truyền thống, những làn điệu cồng chiêng truyền thống với điệu chiêng pêl chung – mừng ngày cưới được nổi lên góp phần tăng thêm không khí nhộn nhịp của lễ cưới. Đây cũng là khoảng thời gian các chàng trai, cô gái ở gần nhau, tìm hiểu, tỏ tình, làm quen nhau để rồi sau đó lại nên vợ nên chồng. Những tiếng cười đùa hòa lẫn tiếng cồng chiêng vẫn cứ say sưa vang lên, mọi người vẫn cứ ngồi uống rượu cho đến 5 giờ chiều cùng ngày, người mai mối cùng hai bên gia đình dẫn đôi vợ chồng mới vào nhà để làm lễ ăn cơm chung cho đôi vợ chồng. Lễ này người Rơ Măm gọi là ccao chong ba ( lễ ăn cơm thành vợ chồng).
Trong lễ ccao chong ba, lễ vật gồm một ghè rượu, một con gà, cơm nếp và thúc ăn từ rau rừng. Các vật lễ do hai bên gia đình đã chuẩn bị sẵn. Người mai mối ngồi ở giữa, chú rể ngồi phía bên tay phải của người mai mối, cô dâu ngồi phía bên tay trái của mai mối. Lúc này, người mai mối làm nghi thức trao đùi gà và nắm cơm nếp cho đôi vợ chồng mới. Người mai mối tiếp tục dặn dò đôi vợ chồng, nội dung đại ý:
“Bây giờ hai cháu đã ăn chung đùi gà, cơm nếp thành đôi vợ chồng mới, hai cháu phải hòa thuận, nhịn nhường nhau, dù khó khăn gian khổ đều có nhau, sống với nhau một lòng chung thủy, phải quan tâm đến bố mẹ hai bên gia đình như một….nếu ai trong hai cháu thay lòng đổi dạ thì sẽ bị phạt vạ theo luật tục quy định”
Người mai mối tiếp tục làm lễ cầu khấn thần linh, ông bà tổ tiên bằng con dao trên miệng ghè rượu thiêng phù hộ cho đôi vợ chồng mới luôn khỏe mạnh, làm ăn phát đạt, sống đoàn kết một lòng với gia đình, làng xóm… Người mai mối cho cô dâu, chú rể mỗi người một cái cần uống rượu, rồi cùng đôi vợ chồng uống rượu lễ đầu tiên, tiếp đến là hai người cha của đôi vợ chồng cùng uống, tiếp theo là hai người mẹ của đôi vợ chồng cùng uống. Trong lúc cô dâu, chú rể uống rượu, người mai mối tiếp tục xem quẻ cho đôi vợ chồng mới bằng cách xem phần sụn ở giữa của xương lưỡi gà để đoán cho số mệnh của đôi vợ chồng mới
Ngoài sân, ai nấy đều đã thấm men nồng của rượu cần, mọi người tiếp tục ăn uống vui vẻ tới sáng.
Ngày thứ ba: Hai bên gia đình tiếp tục lấy ghè rượu con gà cùng với thực phẩm còn dư của ngày hôm qua để tạ ơn người mai mối, nhà trai tiễn con về nhà gái, cảm ơn thanh niên đã giúp đỡ và chia tay sui gia. Cũng trong không khí này, hai bên gia đình bàn nhau và thống nhất thời gian cư trú của đôi vợ chồng trẻ.
Pô chŏng  của người Rơ Măm là một trong các lễ hội quan trọng nhất trong cuộc đời người. Nó được tổ chức trang trọng, với nhiều nghi thức linh thiêng, được giành nhiều sản vật quý, nhiều thời gian cùng với sự có mặt đông đủ của cả cộng đồng trong niềm hân hoan ngập tràn không khí lễ hội. Lễ hội gắn kết mối quan hệ cộng đồng chặt chẽ trong tình yêu thương, đùm bọc, giúp đỡ cũng như chia sẽ với nhau cả tinh thần lẫn vật chất trong hoàn cảnh thực tế còn nhiều khó khăn. Đặc biệt, đây là không gian thuận lợi nhất cho những đôi trai gái có điều kiện gặp gỡ, giao lưu, tìm hiểu và tỏ tình nhau để rồi mầm móng hạnh phúc gia đình mới được đâm chồi nảy lọc.  
Tác giả bài viết: A Định Hanh
Nguồn tin: Tạp chí Văn hóa - Thể thao & Du lịch tỉnh Kon Tum số 92
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

 

Giới thiệu Kon Tum

Thăm dò ý kiến

Bạn cần gì ở Thư viện?

Tài liệu hoàn toàn mới.

Tài liệu đa dạng, sử dụng miễn phí.

Sử dụng các dịch vụ và tiện ích miễn phí

Tất cả các ý kiến trên




Thống kê

  • Đang truy cập: 17
  • Khách viếng thăm: 14
  • Máy chủ tìm kiếm: 3
  • Hôm nay: 1636
  • Tháng hiện tại: 2711
  • Tổng lượt truy cập: 919212

Kết nối Kon Tum

Trang nhất   Giới thiệu   Tin Tức   Đăng nhập thành viên   Bạn đọc góp ý