thu vien kon tum
sự kiện

Đặc sắc nhà sàn của người Bana ở Kon Tum

- Người đăng bài viết: Thư Viện tỉnh
Đặc sắc nhà sàn của người Bana ở Kon Tum

Đặc sắc nhà sàn của người Bana ở Kon Tum

Nhà sàn/nam cnhưa của người Bana có hình chữ nhật, dài khoảng 12 mét, sàn nhà cách mặt đất 1,3 đến 1,5mét và có 1 nhà chồ/hnam pra phía trước rộng khoảng 4 mét để làm nơi giã gạo hay làm việc khác. Sàn nhà được làm bằng lồ ô, vách được làm bằng nứa rồi trét bùn lên cho kín. Mỗi ngôi nhà gồm 12 cột chính nằm phía trong và 12 cột phụ nằm phía ngoài vách.
Người Banar ở Kon Tum sống chủ yếu trên các vùng đồi núi, chính vì thế những kiến trúc, chất liệu làm nhà của họ gắn liền với thiên nhiên, tiện lợi với cuộc sống hàng ngày. Nhà sàn của họ được dựng cao, thẳng, cách mặt đất 1,3 đến 1,5 mét. Những ngôi nhà sàn ấy thường nằm gần nhau, theo từng lối nơi có mảnh đất bằng, cùng quay mặt vào hướng nam. Theo quan niệm của người Banar đây là hướng mang lại sự may mắn, thuận lợi cho việc làm ăn và yên ổn trong cuộc sống. Cầu thang lên nhà là thân cây gỗ quý, được đục, đẽo khá công phu và đặt ở nhà chồ làm nơi lên xuống.
Để dựng được ngôi nhà sàn thì gia chủ phải chuẩn bị trước đó cả năm trời. Trước hết, vào rừng tìm kiếm những vật liệu như: mây, lồ ô, nứa, cây tranh, gỗ quý để làm cột như cây Cà chích/Kơ Chik. Đây là loại cây mọc trên đất đồi sỏi đá, nó có vị đắng và cứng chắc, không bị mối ăn, nên làm nhà dùng được lâu. Khi đã đem về được những thứ cần thiết, bà con trong làng/thôn sẽ cùng nhau đến giúp đỡ cho gia đình cất được căn nhà để ở.
Người Banar có tính cộng đồng rất cao, việc từng nhà nhưng được già làng thông báo thì cả làng tới giúp rất nhiệt tình. Với cây mây thì bà con chẻ ra ngâm vào nước cho dẻo dai, để buộc vào cây rui mè và các cây khác. Lồ ô với cây nứa chẻ ra và đan thành những tấm liếp để làm sàn, vách cho nhà.
Lúc xưa gạch ngói còn ít, bà con chủ yếu lợp bằng tranh nên khi đi lấy tranh cũng biết chọn những cây tranh tốt. Đó là những cây tranh to, dài, đến độ già và lúc đánh tranh mỗi tấm dài chừng 1m cho đẹp và dễ lợp. Bình quân làm một cái nhà sàn cũng phải lợp hết 150 tấm tranh và sử dụng được hơn 15 năm mới sửa lại.
Khâu cầu kỳ và kỹ lượng nhất vẫn là chọn cột và đẽo tròn 24 cột trụ và mỗi cột chính thường có đường kính chừng 35 cm, cột phụ chừng 25cm. Mỗi cây gỗ làm trụ được chôn sâu khoảng 1m, phần trụ trên mặt đất có chiều cao khoảng 1,35 mét. Phía trên mỗi ngọn cột cách 25cm đục một lỗ hình vuông để bắt vì kèo và cây trích thượng. Sau khi chôn cột và khung nhà được dựng thì bà con tập trung vào làm vách, trét bùn đất và lợp mái. Cứ như vậy, mỗi năm trong làng chỉ có 2 đến 3 nhà sàn được dựng, thường dựng nhà khi mùa rẫy đã kết thúc.
Già làng A Nghêh (63 tuổi), làng Kon Rờ Bàng 2, thành phố Kon Tum tâm sự: Với nhà sàn của người Banar mang đậm kiến trúc và thể hiện rõ cách sống ở Tây Nguyên đã từ lâu đời. Nhưng ngày nay, bà con đã dần thay thế bằng những ngôi nhà ống mái ngói như người kinh, chứ còn gỗ đâu nữa mà làm. Tuy vậy nhưng nhiều gia đình vẫn đang còn giữ nguyên, vì nhà sàn ở mát, thoải mái với lại hợp phong tục của người Banar bao đời nay rồi.
Một ngôi nhà sàn bao giờ cũng có hai mái chính với một mái phụ ở hai đầu mà người ta thường gọi là chái. Khi bước vào nhà sàn, phía tay phải là dành cho chủ nhà như bố mẹ, gian giữa tức là gian 2, gian 3 là dành cho khách, còn gian 4, gian 5 để cho con cái sau này dù có con hay không. Và cứ mỗi gian như vậy, để tiện cho việc gia đình sưởi ấm khi mùa đông lạnh giá.
“Nét độc đáo nhất là gian nhà chồ, được nằm ngay phía trước nhà chính. Đây là gian nhà gắn bó nhiều nhất với sinh hoạt và đời sống hàng ngày của người Banar. Nhà chồ là nơi đầu tiên người khách tới tham và hỏi han gia đình có ai ở nhà và kiêng kỵ gì không, vì đó là tập tục của họ trước khi vào nhà. Nhà chồ còn là nơi trò chuyện hóng mát của cả gia đình, nơi người phụ nữ giã gạo. Đây cũng là nơi những chàng trai cô gái gặp gỡ, tìm hiểu nhau, yêu nhau và đến với nhau. Nhà chồ chỉ rộng khoảng 4 mét, có mái che và không có vách ngăn như nhà chính. Và chỉ có người Banar mới có nhà chồ phía trước, chứ các dân tộc khác không dựng nhà theo kiến trúc đặc biệt này mà chỉ đơn giản hơn” – theo lời già làng A Nghêh.
Nhà sàn của người Banar không biến đổi với thời gian, nhưng đã có nhiều thay đổi theo cuộc sống hiện đại như: với cột gỗ bước lên nhà được thay bằng cầu thang bằng bê tông vững chắc; những trụ gỗ không còn chôn sâu dưới đất mà được tráng đế bằng bê tông hoặc đá cho kiên cố hơn. Nhưng dù thế nào, nhà sàn vẫn luôn mang một dáng vẻ của con người Tây Nguyên nói chung và người Banar ở Kon Tum nói riêng.
Có thể nói, nhà sàn không chỉ là niềm tự hào của người Banar về những nét kiến trúc ấn tượng, mà còn là niềm tự hào về một dân tộc luôn mang đậm giá trị văn hóa truyền thống cộng đồng.
Tác giả bài viết: Tuấn Anh
Nguồn tin: Tạp chí Văn hóa - Thể thao & Du lịch tỉnh Kon Tum số 85
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Giới thiệu Kon Tum

Thăm dò ý kiến

Bạn cần gì ở Thư viện?

Tài liệu hoàn toàn mới.

Tài liệu đa dạng, sử dụng miễn phí.

Sử dụng các dịch vụ và tiện ích miễn phí

Tất cả các ý kiến trên




Thống kê

  • Đang truy cập: 12
  • Khách viếng thăm: 10
  • Máy chủ tìm kiếm: 2
  • Hôm nay: 1543
  • Tháng hiện tại: 2587
  • Tổng lượt truy cập: 919088

Kết nối Kon Tum

Trang nhất   Giới thiệu   Tin Tức   Đăng nhập thành viên   Bạn đọc góp ý