thu vien kon tum
sự kiện

Cây vông trong đời sống bà con đồng bào các DTTS

- Người đăng bài viết: Thư Viện tỉnh
Cây vông trong đời sống bà con đồng bào các DTTS

Cây vông trong đời sống bà con đồng bào các DTTS

Cùng với nhà rông, cồng chiêng, cây vông cũng đóng một vai trò quan trọng trong đời sống bà con đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên nói chung và Kon Tum nói riêng. Nghệ nhân A Thút ở làng Đăk Wớt, xã Hơ Moong (huyện Sa Thầy) - người có nhiều nghiên cứu, sưu tầm và bảo tồn văn hóa dân gian các DTTS ở Kon Tum cho rằng “cây vông thân thuộc với bà con đến nỗi nơi nào có làng là nơi đó có cây vông”.
Cây vông (tiếng Ba Na gọi là Hrin), một loại cây mọc tự nhiên, nhiều nhất là ở những vùng đất cao, khô cằn. Nhiều nơi ở vùng đất dốc, với những tầng đất khô cứng, cây mọc nhiều nên bà con tận dụng cây làm hàng rào quanh nhà bởi thân cây thấp, lại có nhiều nhánh. Cây không phải dùng để làm cảnh, làm thức ăn mà thân cây vông dùng để làm dùi đánh chiêng. Nghệ nhân A Thút cho biết, không biết từ bao giờ bà con đồng bào các DTTS dùng thân cây vông để làm dùi đánh chiêng nữa chỉ biết rằng bây giờ nói đến dùi đánh chiêng là bà con các DTTS lại nghĩ ngay đến cây vông. Mỗi khi trong làng có lễ hội hoặc mang cồng chiêng của làng đi biểu diễn các sự kiện văn hóa trong và ngoài nước, cùng với việc chuẩn bị bộ cồng chiêng, bà con dân làng cũng nghĩ ngay đến việc bẻ vông để về làm dùi.
Cái hay của dùi làm bằng thân cây vông là ở chỗ khi dùi vông đánh vào chiêng thì lập tức chiêng phát ra âm thanh êm dịu, nhịp đều đều, ngân vang. Và đặc biệt, dù ai đó chưa biết đánh chiêng nhưng nếu cầm dùi vông gõ vào chiêng thì âm thanh phát ra từ chiếc chiêng nghe cũng dễ chịu, có hồn chứ không phải là một thứ âm thanh chát chúa.
Một đặc điểm nữa mà ông A Thút cho biết đó là nếu dùng dùi vông đánh chiêng thì sẽ giữ không làm hư chiêng. Và cây vông chặt vào là có thể đánh chiêng ngay mà không cần phải phơi khô, thân cây càng tươi càng tạo độ vang phát ra từ chiêng. Vì vậy, mỗi chiếc dùi vông sau khi chặt vào thì sử dụng không quá 1 tháng là phải thay dùi vông mới, nếu muốn đảm bảo âm thanh hay.
Ở một số vùng, một số nơi, đặc biệt là các làng ĐBDTTS sống ở vùng thành thị khi không có vông thì có lúc người ta thường dùng tạm thân hom mì hoặc thân cây hoa gạo để làm dùi đánh cồng chiêng. Tuy nhiên, âm thanh của chiếc dùi làm bằng hom mì, hoa gạo khi gõ vào chiêng lại cho âm thanh bỏng, nghe rất thô cứng và nếu ai chưa biết đánh cồng chiêng khi gõ dùi vào chiêng, chiêng sẽ phát ra âm thanh rời rạc từng tiếng một. Với tầm quan trọng đó mà cây vông luôn gắn chặt trong đời sống bà con đồng bào các DTTS ở Tây Nguyên nói chung và Kon Tum nói riêng.
Là người giữ 3 bộ chiêng quý nhất của làng với 24 chiếc chiêng cổ (gồm 2 bộ chiêng trầm và 1 bộ chiêng bỏng) và cũng đồng thời là nghệ nhân nổi tiếng của làng với tài đánh chiêng, múa xoang và giữ gìn văn hóa cho làng nên khi chuyển từ làng cũ ở xã Hà Mòn (huyện Đăk Hà) sang làng mới ở xã Hơ Moong (huyện Sa Thầy), ông A Thút là người đầu tiên mang cây vông về trồng trong làng. Từ một gốc vông bây giờ ở làng Đăk Wớt gần như nhà nào cũng trồng cây vông, nếu nhà nào không trồng quanh nhà thì cũng trồng vài cây ở ngoài rẫy.
Vì cây vông là loại cây mọc tự nhiên nên cũng dễ trồng, vào mùa mưa chỉ cần cắt một nhánh thân cây cắm xuống đất (như cách trồng cây mì) là cây có thể sống và đâm chồi. Cây phải trồng ít nhất 2 năm, khi đó thân cây xuất hiện nhiều nhánh là đã có thể chặt thân cây để làm dùi.
Ngoài làm dùi, trong dân gian, cây vông còn được bà con đồng bào các DTTS xem như một loại cây thuốc để chữa chứng bệnh mất ngủ rất tốt, nhờ vào lá vông. Lá cây vông rất to và dày (như lá bồ đề), bà con ĐBDTTS mỗi khi mất ngủ thường hái từ 3-4 đọt lá non của cây vông về luộc ăn. Nếu mất ngủ nhiều thì có thể mỗi đợt như thế ăn vài lần là sẽ khỏi bệnh.
Tác giả bài viết: Tú Quyên
Nguồn tin: Tạp chí Văn hóa - Thể thao & Du lịch tỉnh Kon Tum số 78
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Giới thiệu Kon Tum

Thăm dò ý kiến

Bạn cần gì ở Thư viện?

Tài liệu hoàn toàn mới.

Tài liệu đa dạng, sử dụng miễn phí.

Sử dụng các dịch vụ và tiện ích miễn phí

Tất cả các ý kiến trên




Thống kê

  • Đang truy cập: 10
  • Hôm nay: 531
  • Tháng hiện tại: 531
  • Tổng lượt truy cập: 917032

Kết nối Kon Tum

Trang nhất   Giới thiệu   Tin Tức   Đăng nhập thành viên   Bạn đọc góp ý