thu vien kon tum
sự kiện

CHẤT THÉP TRONG KHÍ CHẤT CỦA NGƯỜI XO ĐĂNG

- Người đăng bài viết: Thư Viện tỉnh
CHẤT THÉP TRONG KHÍ CHẤT CỦA NGƯỜI XO ĐĂNG

CHẤT THÉP TRONG KHÍ CHẤT CỦA NGƯỜI XO ĐĂNG

Xin được nói về một biểu hiện rất cụ thể, điển hình của chất "thép" ấy: nghề rèn. Ba loại lò rèn mà người Xơ Đăng sử dụng là lò bê thụt (phô thông), lõ bễ quay tay (mới du nhập) và lò bể hơi bằng da như là một nét độc đáo nhất. Than dùng là than lấy từ lõi gỗ. Quặng phân hủy chảy ra ở khe suối. Trong đó quặng có đến 98%. Đe và búa đều bằng đá. Kìm là chiếc cặp tre. Lò là đất cao lanh chịu lửa. Mọi thứ đều lấy ngay tại địa phương. Sản phẩm của nghề rèn là rựa, rìu, giáo, mác, gươm...
Chất lượng rèn rất cao. Sản phẩm rèn là thép chứ không phải gang. Và nghề rèn không chỉ bó hẹp ở một vài làng mà phổ biến ở nhiều làng. " Với bễ lò khá phát triển để rèn từ quặng ra thép, lại biết pha chế hai loại quặng khác nhau, người Tơ Đrá (một tộc danh của người Xơ Đăng) tự hào là dân tộc đứng đầu về nghề rèn tiền công nghiệp ở toàn Việt Nam và có thể ở toàn Đông Nam Á, họa chăng chỉ có người Hmông với kỹ thuật tự chế nòng súng có hỏa mai với sánh kịp " Các dân tộc ít người ở Việt Nam" (các tỉnh phía Nam) NXB KHXH 1984). về diện sử dụng của những sản phấm Brière trong Tạp chí Kinh tế Đông Dương năm 1904 cũng đã viết: " sắt Việt Nam (chỉ người Kinh) chỉ được đưa đến những làng Thượng gần nhất mà thôi. Vì người Xơ Đăng là lấy những đồ bằng sắt được đánh giá rất cao và họ là những người thực sự cung cấp cho cả vùng núi". Vùng núi mà Brière nói ở đây chắc hắn là cả vùng Trường Sơn - Tây Nguyên. Điều này đã được Đặng Nghiêm Vạn xác nhận trên tạp chí Dân tộc học (số 4-1996). " Sản phấm rèn của họ mới cách đây hơn 100 năm đã cung cấp nguyên liệu cho toàn bộ miền Bắc Tây Nguyên và một phần Hạ Lào và cách đây 30 - 50 năm còn là xưởng rèn vũ khí cho những người yêu nước chống xâm lược". Ớ vùng cực Tây tỉnh Quảng Ngãi cũng có một nhóm địa phương của dân tộc Xơ Đăng có tên là Ca Dong. Chúng tôi hỏi nghệ sĩ ưu tú Đinh Long Ta, người Ca Dong, và cũng được anh xác nhận điều này. Anh còn cho biết, trong quá trình rèn, người Ca Dong còn dùng huyết nai bôi lên để tăng thêm độ rắn của thép. Ngay cả dao, rựa mua về từ dưới xuôi cũng vậy. Neu nhận thấy sắt còn non, dễ cùn, dễ vỡ, người Ca Dong cũng phải đem tôi lại. Dụng cụ đễ giũa là chiếc rựa làm bằng nguyên liệu tại chỗ, có độ cứng rất cao. Đã rõ, nghề rèn, hay nói đúng hơn là nghề khai khoáng và luyện sắt, là một nét hết sức độc đạo trong văn hóa cố truyền Xơ Đăng.
Đặng Nghiêm Vạn đã cung cấp cho chúng ta nhiều dữ liệu lý thú về dân tộc Xơ Đăng lẫn nghề rèn của họ. Tác giả viết rằng người Towtrath (một nhóm Xơ Đăng) rất giống người Kouy ở CamPuChia, lại cùng nhóm ngôn ngữ Môn - Khơ Mem chủng tộc Nam Mongoloid ngành Nam Á, và theo Nguyễn Đình Khoa, là có đậm yếu tố Negroid, có lò rèn khá giống nhau và giống với một kiểu lò ren của cư dân một bộ tộc Đông Phi. Dân tộc Xơ Đăng hiện nay có faanf 100.000 người với các nhóm: Xteng, Tơ Đrá (hay Tơ Trá, Hrá) Mơ Nâm, Ca Dong, Hà Lăng có địa bàn cư trú trên cao nguyên KonTum và cực Tây các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi. Người Xơ Đăng vồn từ phía Bắc thiên di về phương Nam. Sự phỏng đoán này còn nhiều chứng liệu, riêng về sự biến động trong địa bàn cư trú của người Xơ Đăng từ thế kỷ XIX trở lại đây là điều có thể tin chắc.
Đó là việc bị các bộ tộc phía Tây (có thể bao gồm ở vùng Hạ Lào và Đông Bắc Thái Lan) lấn át nên người Xơ Đăng lại phải dịch chuyển sang phía Đông, tức là địa phận tỉnh Kon Tum và vùng cực Tây Quảng Nam, Quảng Ngãi. Đặc điểm của vùng nay là đất xấu (khác với vùng Nam Tây Nguyên) và rất hiểm trở. Đẻ có thê sinh tôn trong điều kiện như vậy, chắc chắn người Xơ Đăng đã phải gồng hết gân lực. Với thiên nhiên thì phải biết cách khai thác triệt đế, trong đó nổi bật lên là khai quặng và luyện thép hòng cung cấp cho cộng động những dụng cụ sản xuất và chiến đấu, đồng thời làm vật phấm đối chác mang tính chiến lược cho các cộng đồng xung quanh. Với xã hội thì vừa đấu tranh. Cuộc đấu tranh để sinh tồn từng diễn ra một cách gay gắt và mang tính chất phản ứng tự nhiên mù quáng với những cuộc chiến tranh bộ lạc, đặc biệt là sự bắt người ở các bộ tộc khác đem bán làm nô lệ. Brière trong tài liệu đã dẫn, Viết " Hầu hết những người Việt bị cướp ở đồng băng đưa đi đều bị bán ở Lào. Con người trở thành món hàng mua bán dưới con mắt dung túng của Ka Luông, người Thái, chỉ biết trích một số tiền trả công cho việc môi giới mua bán. Nơi tiêu thụ chính của món hàng ấp là A - tô - pơ". Điều đáng chú ý là những người bị bắt bán đi không hề bị phân biệt đối xử mà được người mua coi như con cái trong nhà - thậm chí tuyệt đối không được lấy làm vợ. Người đi bắt cũng không được giữ làm nô lệ hay quan hệ nam, nữ với người bị bắt. Điều thú vị hơn nữa là chuyện một số "chiến binh" bắt được các cô gái đẹp (của các dân tộc khác như Cowrr, Kinh...) đã " câm lòng không đậu" nên có quan hệ xác thịt và không dám quay lại làng cũ, đành phải dựng lều ở luôn trong rừng. NSƯT Đinh Long Ta dẫn lại những câu chuyện cố Ca Dong đế kế về những trường hợp như trên, khi thì với cố gai Cor, khi thì với cô gái Bre láng giềng phía Đông. Bỗng chốc, sự " đóng kin " đã trở thành sự mở toang trong quan hệ với các bộ tộc láng giềng, sự thù hằn biến thành tỉnh yêu thường. Điều này đã mặc nhiên cắt nghĩa tại sao người Xơ Đăng đã dễ dàng hòa nhập vào đại gia đình các dân tộc Việt Nam khi Cách mạng tháng 8_1945 lật nhào chế độ cũ trả lại quyền sống và quyền bình đẳng cho mọi dân tộc.
Các nhà nghiên cứu xưa nay đã ghi chép khá tỉ mỉ về việc cướp người, về nghê rèn của người Xơ Đăng, nhưng chưa chú ý đến mối liên hệ của nó với môi trường sống của họ. Quả thực, từ cuộc đấu tranh quyết liệt với tự nhiên và xã hội khắc nghiệt thuở xưa để sinh tồn, người Xơ Đăng đã trui rèn cho mình một khí chất cứng cỏi, rắn chắc. Nghề rèn là một di sản văn hóa đặc sắc trong quá khứ, đông thời cùng là một biểu hiện rõ nét nhất chất " thép" ấy trong khí chất của người Xơ Đăng.
Tác giả bài viết: Cao Chư
Nguồn tin: Tạp chí Văn hóa - Thể thao & Du lịch tỉnh Kon Tum số 66
Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

Giới thiệu Kon Tum

Thăm dò ý kiến

Bạn cần gì ở Thư viện?

Tài liệu hoàn toàn mới.

Tài liệu đa dạng, sử dụng miễn phí.

Sử dụng các dịch vụ và tiện ích miễn phí

Tất cả các ý kiến trên




Thống kê

  • Đang truy cập: 6
  • Hôm nay: 549
  • Tháng hiện tại: 549
  • Tổng lượt truy cập: 917050

Kết nối Kon Tum

Trang nhất   Giới thiệu   Tin Tức   Đăng nhập thành viên   Bạn đọc góp ý